Sanat tarihçisi Mesut Güneş, Geçmişten günümüze Tokat bakırcılığını anlatıyor

Tokat Belediyesi Şehir Müzesi'nde sanat tarihçisi Mesut Güneş, Tokat'ın geçmişteki en önemli meslek grubu olan Tokat Bakırcılığı hakkında bilgiler verdi

"Değerli izleyenler; Hepiniz hoşgeldiniz. Tokat web tv ekranlarında bundan sonra her hafta sizlerle Kültür Sanat temalı programlar çekeceğiz. Ben Mesut Güneş. Tokat Belediyesi Şehir Müzesi'nde sanat tarihçisi olarak görev yapmaktayım. Şimdi Tokat'ın geçmişteki en önemli meslek gruplarını incelemek üzere Tokat Belediyesi Şehir Müzesi'ne hep beraber gidelim. İlk bölümümüzü Tokat Belediyesi Şehir Müzesi alt katından çekiyoruz.

Konumuz Bakırcılık. Tokat'ın geçmişteki bir numaralı mesleği Bakırcılık. Bakırcılığın geçmişi milattan önce 1700'lü yıllarda Hitit Dönemi'ne kadar uzanıyor. Anadolu'da bakırı külçeler halinde ilk çıkartan medeniyet Hititler. Diskler halinde çıkartıyorlarmış ve bunu nikel ve benzeri gibi madenlerle karıştırıp bronzu elde etmişler. Hititler; Anadolu'nun iç kesimlerinde yaşayan denize kıyıları olmayan bir Krallık. Dönemin süper gücü olan firavunlara karşı Kadeş Savaşı'nı gerçekleştiriyorlar. Bu savaşta bronzu kullandıkları için ve 3 ramses'in ordusunun silahları bakır olduğu için, Hititler bu savaşı kazanıyor ve Mısırlıların Anadolu'ya yayılmasını engelliyorlar. Bu açıdan Tokat ve Tokat bakırcılığı çok önemli.

Ardından Osmanlı Dönemi'nde günlük mutfaklarda kap, kaçak kullanımında kullanılıyor bakır. Tabii kap, kaçak kullanımının yanı sıra darphanelerde para basmada, işte sikke kullanımında, top dökümünde ve silah yapımında da kullanıldığı için stratejik bir ürün. Dolayısıyla 1790 yılından itibaren Tokat kalhanesi dışındaki tüm kalhaneler yıktırılıyor. Osmanlı'nın en büyük kalhaneleri Tokat'ta. 1000 işçi çalışıyor. Payitahtın bütün bakır ihtiyacını, çoğunu daha doğrusu Tokat karşılıyor. 1888 ve 1903 tarihleri arasında Tokat'tan İstanbul'a yani paytahta 1900 ton ham bakır cevheri gönderiliyor. Yani bu ne demek. İstanbul'un bakır ihtiyacının büyük çoğunluğu Tokat tarafından karşılanıyor.

Yine Tokat bakırcılığın ne kadar ileri düzeyde olduğunu göstermemiz açısından Sultan İkinci Mahmut'un bir fermanının kopyasını Müzemiz'de sergiliyoruz. Sultan İkinci Mahmut saraylarına sin yaptırmak istiyor. İstanbul'da ve yakın illerde istediği gibi yaptırılamıyor. Daha sonra bunun en güzel Tokat Kalhanesi'nde yaptırılacağı öngörülüyor ve bir ferman yayınlıyor. Fermanında İstanbul'da yaptıramadığı sinilerin Tokat'ta yaptırılması emrini veriyor ve bizim Tokatlı ustalarımız en güzel şekilde sinileri yapıp İstanbul'a gönderiyor.

Yine Tokat Belediyesi Şehir Müzesi ikinci katında sergilenen bakır ürünleri vitrinin önündeyiz. Bu vitrinde birçok bakır ürünü aynı anda sergiliyoruz. Hemen şu karşımızda görmüş olduğunuz klasik Tokat İbriği. Bir bakırın şekil olarak, estetik olarak ulaşabileceği en üst düzey formlardan bir tanesi. Toplam 14 parçadan oluşuyor. Baş ve kulp kısımlarını çıkardığınız zaman bir su damlası görünümüne sahip. Altındaki ibriği de o su damlası yere çarptıktan sonra oluşan hale görünümünde. Yani geçmişte bu topraklardaki insanların bir üretim dehası, bir zekası var. Doğada görmüş oldukları olayları veya herhangi bir hayvanı günlük kap kaçaklarda işte herhangi bir ürün üreteceği zaman form olarak bunu kullanıyor. Bu bakımdan Tokat ibriği Tokat'a Has olması ve Çok üst düzey sanatsal bir değeri olması açısından son derece önemli"

Haber: M. Halil PAZARLI